Wat is Tirzepatide?

Wat is Tirzepatide?

Tirzepatide is een synthetisch peptide dat is ontworpen om twee verschillende incretinereceptoren te activeren: de receptor voor glucoseafhankelijke insulinotrope polypeptide, meestal afgekort als GIP, en de receptor voor glucagon-like peptide-1, beter bekend als GLP-1.

GIP en GLP-1 zijn hormonen die na voedselinname vanuit de darm worden afgegeven. Zij maken deel uit van het incretinesysteem: een verzameling signalen die het lichaam helpt om de verwerking van voedingsstoffen en de glucosehuishouding af te stemmen op een maaltijd.

De moleculaire structuur van tirzepatide is voornamelijk gebaseerd op de aminozuursequentie van GIP. De verbinding bevat daarnaast structurele aanpassingen die de binding aan beide receptoren mogelijk maken en de verblijfsduur in het lichaam verlengen.

Tirzepatide wordt vaak een duale incretine-agonist genoemd. Het woord “duaal” verwijst naar de activering van twee receptoren en niet naar een combinatie van twee losse werkzame stoffen.

Hoe werkt Tirzepatide?

Tirzepatide bindt aan zowel GIP- als GLP-1-receptoren. Deze receptoren bevinden zich in verschillende weefsels en activeren na binding intracellulaire signaalroutes. De precieze biologische uitkomst hangt af van het weefsel, de aanwezige receptoren en de metabole omstandigheden.

De afgifte van insuline wordt glucoseafhankelijk gestimuleerd. Dat betekent dat de werking samenhangt met de aanwezige glucoseconcentratie. Daarnaast kan tirzepatide invloed hebben op glucagonafgifte, verzadigingssignalen en de snelheid waarmee de maaginhoud wordt doorgegeven aan de darm.

Gewichtsverandering die in klinische onderzoeken is gezien, hangt niet samen met één enkel mechanisme. Veranderingen in eetlust, energie-inname, verzadiging en verschillende metabole signalen spelen waarschijnlijk gezamenlijk een rol.

Waarvoor wordt Tirzepatide onderzocht?

Tirzepatide is uitgebreid onderzocht bij mensen met type 2-diabetes. Binnen het SURPASS-programma werd onder meer gekeken naar glucosewaarden, HbA1c, lichaamsgewicht, veiligheid en de vergelijking met andere behandelingen.

Het SURMOUNT-programma richt zich voornamelijk op mensen met obesitas of overgewicht. In deze onderzoeken worden gewichtsverandering, behoud van gewichtsverlies, metabole risicofactoren en de ontwikkeling van type 2-diabetes bestudeerd.

Andere onderzoeksgebieden zijn onder meer obstructieve slaapapneu bij mensen met obesitas, hartfalen met behouden ejectiefractie, cardiovasculaire uitkomsten en metabole leverziekte. Niet ieder onderzocht toepassingsgebied is automatisch een geregistreerde indicatie.

Tirzepatide, semaglutide en retatrutide: wat is het verschil?

Tirzepatide, semaglutide en retatrutide worden regelmatig samen genoemd, maar hebben een verschillend receptorprofiel en een verschillende ontwikkelingsstatus.

Tirzepatide versus semaglutide

Semaglutide activeert de GLP-1-receptor. Tirzepatide activeert zowel de GIP- als de GLP-1-receptor. In het SURPASS-2-onderzoek bij mensen met type 2-diabetes werd tirzepatide rechtstreeks vergeleken met semaglutide. De resultaten van zo’n studie gelden alleen voor de onderzochte populatie, doseringen en onderzoeksduur.

Tirzepatide versus retatrutide

Retatrutide is een experimentele triple agonist die drie receptoren activeert: GIP, GLP-1 en de glucagonreceptor. Tirzepatide activeert twee receptoren en heeft geregistreerde medische toepassingen. Retatrutide bevindt zich nog in klinische ontwikkeling en is geen goedgekeurd geneesmiddel.

Wat zegt het huidige onderzoek?

In SURPASS-2 werd tirzepatide gedurende 40 weken onderzocht bij volwassenen met type 2-diabetes die metformine gebruikten. In de onderzochte groepen leidde tirzepatide tot grotere gemiddelde dalingen in HbA1c en lichaamsgewicht dan de gebruikte dosis semaglutide. Maag-darmklachten behoorden bij beide behandelingen tot de meest gemelde ongewenste effecten.

In SURMOUNT-1 werd tirzepatide gedurende 72 weken onderzocht bij volwassenen met obesitas of overgewicht zonder diabetes. De studie liet dosisafhankelijke gemiddelde gewichtsafnames zien. Een latere analyse bij deelnemers met obesitas en prediabetes onderzocht langdurige effecten en de ontwikkeling van type 2-diabetes over een periode van ongeveer drie jaar.

SURMOUNT-5 was een rechtstreekse studie bij volwassenen met obesitas zonder diabetes. In deze studie was tirzepatide na 72 weken superieur aan semaglutide voor de gemiddelde afname van lichaamsgewicht en tailleomtrek. Ook hier moet de uitkomst worden gelezen binnen de precieze onderzoeksopzet en de gebruikte behandelschema’s.

In de SUMMIT-studie werd tirzepatide onderzocht bij mensen met obesitas en hartfalen met behouden ejectiefractie. De onderzoekers rapporteerden een lager risico op de samengestelde uitkomst van cardiovasculaire sterfte of verslechtering van hartfalen en een verbetering van de gezondheidsstatus ten opzichte van placebo.

In een fase-2-studie bij deelnemers met metabole disfunctie-geassocieerde steatohepatitis, afgekort MASH, werd vaker resolutie van MASH zonder verslechtering van fibrose gezien dan met placebo. Grotere en langere onderzoeken blijven nodig om de volledige plaats binnen dit onderzoeksgebied vast te stellen.

Mogelijke bijwerkingen en aandachtspunten

De meest gemelde bijwerkingen in klinische onderzoeken zijn doorgaans maag- en darmgerelateerd. Daaronder vallen misselijkheid, diarree, braken, buikpijn, verstopping en een verminderde eetlust. Deze reacties komen vooral voor tijdens perioden waarin de blootstelling wordt opgebouwd.

Officiële geneesmiddelinformatie bevat daarnaast waarschuwingen en voorzorgsmaatregelen voor onder meer pancreatitis, galblaasaandoeningen, uitdroging en nierproblemen, ernstige maag-darmklachten, hypoglykemie bij combinatie met bepaalde glucoseverlagende middelen en overgevoeligheidsreacties.

In Amerikaanse productinformatie staat een waarschuwing over schildklier-C-celtumoren die in dieronderzoek zijn gezien. Het is niet bekend of tirzepatide dergelijke tumoren bij mensen veroorzaakt. De exacte waarschuwingen en contra-indicaties moeten altijd uit de actuele officiële productinformatie van de betreffende regio worden gehaald.

Is Tirzepatide goedgekeurd?

Ja. Tirzepatide is als werkzame stof opgenomen in geregistreerde receptgeneesmiddelen. In de Europese Unie is Mounjaro toegelaten voor type 2-diabetes en, onder vastgelegde voorwaarden, voor gewichtsbeheersing bij volwassenen. De officiële indicatie en voorwaarden staan in de actuele Europese productinformatie.

In de Verenigde Staten is tirzepatide onder de merknaam Mounjaro geregistreerd voor type 2-diabetes. Onder de merknaam Zepbound is de stof geregistreerd voor chronische gewichtsbeheersing en voor matige tot ernstige obstructieve slaapapneu bij volwassenen met obesitas.

Een los aangeboden onderzoeksproduct met tirzepatide is niet automatisch gelijk aan Mounjaro of Zepbound. Een geregistreerd geneesmiddel wordt geproduceerd binnen een gecontroleerd farmaceutisch kwaliteitskader en is beoordeeld op samenstelling, fabricage, stabiliteit, werkzaamheid en veiligheid voor de goedgekeurde toepassing.

Kwaliteit en laboratoriumanalyse

Bij onderzoekspeptiden is een genoemd zuiverheidspercentage op zichzelf niet voldoende om de volledige kwaliteit te beoordelen. Zuiverheid beschrijft welk deel van het gemeten materiaal binnen de gebruikte analysemethode overeenkomt met het gewenste hoofdbestanddeel.

De identiteit van tirzepatide moet afzonderlijk worden onderbouwd. Daarvoor kunnen technieken worden gebruikt zoals massaspectrometrie, eventueel in combinatie met chromatografische analyse. Een HPLC-resultaat voor zuiverheid bevestigt zonder aanvullende identificatie niet zelfstandig dat de gemeten hoofdstof daadwerkelijk tirzepatide is.

Ook gehalte en zuiverheid zijn niet hetzelfde. Een monster kan relatief weinig verontreinigingen bevatten, terwijl de totale hoeveelheid werkzame stof per flacon toch afwijkt van wat op het etiket staat. Voor gehaltebepaling is een geschikte, gekwantificeerde analysemethode nodig.

Identiteit, zuiverheid en gehalte geven bovendien geen automatisch bewijs voor steriliteit, endotoxinen, deeltjes, oplosmiddelresten, microbiologische kwaliteit of stabiliteit. Deze eigenschappen vereisen afzonderlijke tests en passende productspecificaties.

Veelgestelde vragen over Tirzepatide